Hırpıt Ne Demek? Türkçenin Gölgesinde Kalmış Bir Kelimenin Yolculuğu Türkçenin derinlerinde kaybolmuş, unutulmaya yüz tutmuş kelimeler vardır. Onlar, yalnızca bir anlam değil, bir dönemin ruhunu da taşır. Hırpıt kelimesi de bu gizli kelimelerden biridir. Halk dilinde bir küçümseme, bazen de bir sevecenlik barındıran bu sözcük; Anadolu’nun dil hafızasında, toplumun sosyolojik ve kültürel yapısına dair ipuçları taşır. Hırpıt Kelimesinin Kökeni ve İlk Kullanımları “Hırpıt” kelimesi, etimolojik olarak Türkçede “hırpani”, “derbeder”, “bakımsız” anlam alanına yakın bir yerde durur. Eski Anadolu Türkçesi’nde “hırp” kökü, yıpranmışlık, eskiyip yorgun düşmüşlük anlamlarını taşır. Hırpıt ise bu kökten türemiş, muhtemelen halk ağzında zamanla biçimlenmiş bir kelimedir. Osmanlı…
12 YorumEtiket: bir
Güvenlik Sertifikası Almak Kaç Ay Sürer? Güç, Kurumlar ve Vatandaşlığın Siyasi Anatomisi Bir siyaset bilimci olarak, güç ilişkilerinin toplumun en küçük hücrelerine kadar sızdığını gözlemlemek şaşırtıcı değildir. Devletin, güvenliğin ve bireyin kesişim noktasında yer alan “güvenlik sertifikası” olgusu da bu bağlamda yalnızca bir belge değil; modern iktidarın vatandaş üzerindeki görünmez disiplin mekanizmalarından biridir. “Güvenlik sertifikası almak kaç ay sürer?” sorusu, aslında devletin güvenliği kimlere emanet ettiğini, vatandaşlık bilincinin nasıl şekillendiğini ve bireyin sistem içindeki konumunu sorgulamak için mükemmel bir başlangıçtır. Güvenlik Sertifikası: Modern Devletin Görünmez İtaat Aracı Foucault’nun iktidar analizini hatırlayalım: Güç, sadece baskı yoluyla değil, bilgi ve düzen aracılığıyla…
6 YorumMüsellim Ne Demek Osmanlıca? Tarihten Günümüze Bir Kavramın İzinde Bir kelimenin ardına düşmek bazen geçmişle bir köprü kurmaktır. Osmanlıca’nın derin sularında dolaşırken karşıma çıkan “müsellim” kelimesi de tam olarak böyle bir keşif hissi uyandırıyor. İlk duyduğumda kulağa zarif gelen, ama anlamını öğrendikçe devlet yapısını, yönetim anlayışını ve hatta insan ilişkilerini anlamaya yarayan bir kelime: Müsellim. Gelin, bu kelimenin tarih boyunca taşıdığı anlamları, toplum üzerindeki etkisini ve bugün bize ne söylediğini birlikte inceleyelim. — Müsellim Ne Demek? Osmanlı Döneminde Görev ve Anlamı Osmanlıca’da “müsellim”, bir sancak, kaza veya nahiye yönetiminde geçici görevle bulunan idari memur anlamına gelir. Kelimenin kökeni Arapça “sellime”…
10 YorumGün Batımı Ne Zaman Olur? Işığın Çekilişi Üzerine Edebî Bir Düşünce Bir edebiyatçı için gün batımı, yalnızca gökyüzünün renk değiştirdiği bir an değil, kelimenin kaderidir. Her gün batımı, bir cümlenin sonundaki üç nokta gibidir — tamamlanmış ama eksik, bitmiş ama sürmekte olan. Güneşin yavaşça ufka çekilişi, zamanın değil, insanın iç dünyasının ritmini yansıtır. “Gün batımı ne zaman olur?” sorusu aslında “insan ne zaman susar, ne zaman kabullenir, ne zaman umut eder?” sorularının gökyüzüne çevrilmiş hâlidir. Bir Cümlenin Işığı: Gün Batımının Dili Edebiyatın tarihi boyunca gün batımı hep bir dönüm noktası olarak anılmıştır. Homeros’tan Virginia Woolf’a, Nazım Hikmet’ten İngeborg Bachmann’a kadar…
10 YorumBronzlaşmak için güneşte ne kadar kalmalı? Bilim, tarih ve güncel tartışmalar ışığında akılcı bir rehber Özetle: “Kaç dakika?” sorusunun tek bir cevabı yok “Bronzlaşmak için güneşte ne kadar kalmalı?” sorusuna tek bir dakika sayısıyla yanıt vermek mümkün değil; çünkü bronzlaşma ve yanık riski; UV indeksi, enlem, mevsim ve günün saati gibi çevresel etkenlere ve deri fototipinize (yanmaya ve bronzlaşmaya yatkınlık) bağlı olarak değişir. Sağlam bir yaklaşım; UV İndeksi (UVI) ve kendi cilt eşiğinizi (Minimal Eritem Dozu’na yakın bir pratik kavrayış) temel alır. Dünya Sağlık Örgütü ve ortak kuruluşlar UVI’yi tam da bu nedenle geliştirdi. UVI orta ve üzeri olduğunda (3+),…
14 YorumBebek Gibi Bir Yüze Nasıl Sahip Olunur? Güzelliğin Sosyolojik Anatomisi Bir sosyolog olarak sahaya çıktığınızda, insanların aynaya bakarken yalnızca yüzlerini değil, toplumun onlara biçtiği rolleri de gördüklerini fark edersiniz. “Bebek gibi bir yüz” ifadesi, yalnızca fiziksel bir temenni değil, aynı zamanda bir toplumsal idealdir. Yumuşak ten, pürüzsüz cilt, saf bir ifade… Bunlar doğallığın değil, çoğu zaman kültürel olarak inşa edilmiş masumiyet kodlarının yansımalarıdır. Bu yazıda, “bebek gibi bir yüz” arzusunu yalnızca estetik bir hedef olarak değil; toplumsal normların, cinsiyet rollerinin ve kültürel pratiklerin şekillendirdiği bir olgu olarak ele alacağız. Toplumsal Normların Güzellik Üzerindeki Etkisi Toplumlar, güzellik anlayışlarını tarihsel ve ekonomik…
8 YorumMerhaba dostlar, bugün masaya şöyle güzel bir konuyu bırakıyorum: “Kanyon neye denir?” Beni yıllardır büyüleyen bu doğal mimarinin karşısında, sanki dünyanın kalp atışlarını duyuyormuşum gibi hissediyorum. Kanyonlar; sabrın, suyun ve zamanın birlikte yazdığı bir roman gibi. Gelin, bu romanın sayfalarını birlikte çevirelim; hem köklerine inelim, hem bugünün izlerini sürelim, hem de gelecekte bizi nelerin beklediğini konuşalım. Kanyon; akarsuların ve/veya tektonik hareketlerin etkisiyle, çoğunlukla dar tabanlı, çok dik ve yüksek yamaçlı, derin bir vadidir. Katmanlı kayaların uzun süreli aşınması sonucu oluşur. Kanyon Neye Denir? En Kısa, En Net Tanım Kanyon, jeolojinin sabırla kurduğu bir sahnedir: Bir uçta kaya, diğer uçta su;…
12 Yorum3 Metre Güneşlik Ne Kadar? Edebiyatın Işığında Bir Nesnenin Hikâyesi Kelimenin gücü, insanın gölgesini bile dönüştürür. Bir edebiyatçı için “3 metre güneşlik” yalnızca bir ölçü birimi ya da eşyayı anlatan düz bir cümle değildir; o, ışığın ölçülmeye çalışıldığı bir cümledir. Güneşlik sadece kumaştan ibaret değildir; kimi zaman bir karakterin sığınma alanı, kimi zaman bir kadının pencereden sızan hatırası, kimi zamansa bir şairin gölgesini saklama çabasıdır. Bu yüzden, “3 metre güneşlik ne kadar?” sorusu ekonomik bir meraktan çok, bir varoluşun edebi bedelidir. Işığın Anlamı: Güneşliğin Metaforu Edebiyatta ışık çoğu zaman hakikatin, sevginin, Tanrı’nın ya da umudun simgesidir. Güneşlik ise bu ışığın…
14 Yorumİlerleme İhtimali veya İmkanı Bulmak: Felsefi Bir Deneme İlerleme… Modern dünyanın en çok dile getirilen kavramlarından biridir. İnsanlık tarihinin en büyük hedeflerinden biri olarak, “ilerleme” sürekli bir gelişim, daha iyi bir yaşam, daha güçlü bir toplum ve daha geniş bir anlayışa doğru bir yolculuk olarak kabul edilmiştir. Ancak, ilerleme kelimesi ne anlama gelir? İnsan, gerçekten ilerleyebilecek bir varlık mıdır? İlerleme ihtimali veya imkanı bulmak, yalnızca bir hedefe ulaşma süreci midir, yoksa bu süreç içinde daha derin, varoluşsal sorulara mı cevap ararız? Felsefi bir bakış açısıyla ilerleme, salt bir yönsel hareket değil, insanın varlık, bilgi ve etik anlayışındaki dönüşümü ifade eder.…
6 YorumHanım Göbeği Tatlısı Kaç Kalori? Tatlı Krizi ile Vicdan Muhasebesi Arasında! Hayatta bazı sorular vardır, cevabını bilsek de duymak istemeyiz. Mesela: “Hanım göbeği tatlısı kaç kalori?” Evet, işte o an, kaşığımız havada donar, gözlerimiz tatlının parlak şerbetine takılır, ve içimizden bir ses “Boş ver kaloriyi, hayat kısa!” diye fısıldar. Ama sonra bir başka ses – genelde erkeklerin mantıklı tarafı olur bu – hemen devreye girer: “Bir porsiyon 400 kalori, o kadar eforu koşu bandında nasıl yakalayacaksın?” Bir Tatlı, İki Farklı Yaklaşım Hanım göbeği tatlısı, yalnızca bir lezzet değil; kadınla erkeğin düşünce farkının mutfaktaki sembolüdür. Kadınlar tatlıyı görünce der ki: “Ne…
14 Yorum