Felsefede Bilinen İlk Filozof Kimdir? Hayatımın Derin Düşüncesi
İzmir’de bir kafede otururken, önümdeki kahveye bakarken aklıma bir soru takıldı: “Felsefede bilinen ilk filozof kimdir?” Ama tabii, bu soru öyle sıradan bir “kimdir” sorusu değil. Çünkü her soruda olduğu gibi, beynim bu konuda aşırı çalışmaya başladı. Yani, sıradan bir insanın “Felsefede bilinen ilk filozof kimdir?” diye düşünürken, “Efsane bir soru, bir dakika, hemen interneti karıştırayım!” diyeceğini tahmin ediyorum. Ama ben değilim. Hemen kafamda felsefi bir tartışma başlıyor. “Bu adam kimdi, ne zaman bu kadar derin düşünmeye başladılar?” gibi sorularla.
Bunu düşündükçe, bir yandan “Ben bir felsefi derinlikte yüzüyorum” derken, diğer yandan “Bunları düşündüğüm için 25 yaşında hala İzmir’de bir kafede kahve içiyorum ve çok büyük hayallerim var” diye içimi içimi yiyordum. Neyse… Felsefede bilinen ilk filozof kimdir sorusuna gelirsek, bence bu sorunun cevabını bulmanın keyfi, biraz da bunu çözmeye çalışırken yaşadığınız karmaşada gizli.
Felsefede İlk Filozof: Thales Mi? Yoksa Ben Mi?
Kafede otururken bir arkadaşım yanımda oturuyordu ve o da doğal olarak kafamı karıştıracak şeyler söyledi: “Abi, Thales’den falan bahsediyorsun ama bu adam, ciddiyetle baktığında sadece bir suyun bilimsel olarak ne kadar önemli olduğunu fark eden bir adam değil mi?” dedikçe kafam iyice karıştı. İki saniyeliğine, “O zaman ben filozof muyum? Şu an suyun önemi üzerine bir iki derin laf etsem, ben de filozof olur muyum?” diye düşünmedim desem yalan olur.
Ama neyse ki Thales, antik Yunan’ın ilk filozoflarından biri olarak kabul ediliyor ve felsefede bilinen ilk filozof kimdir? sorusunun cevabında gerçekten önemli bir yer tutuyor. Kendisi, “Her şey sudan gelir” diyerek ilk felsefi düşünceyi ortaya koyan isim. Tabii, bir zamanlar suyun her şeyin kaynağı olduğuna inanan birisi olarak, en azından şunu kabul ediyorum: İnsanlık tarihi, suyun önemini kabul etmekte ilk adımlarını attığı andan itibaren gerçekten filozofların işine başlamış! Ne diyelim, Thales’in suyu keşfetmesi çok yerinde bir hamle olmuş.
“İlk Filozof Kimdir?” Sorusu: Bir Zamanlar Kendimi De Filozof Sandım
Thales’in ne kadar önemli biri olduğunu fark ettiğimde, birden bire çok ciddi bir içsel hesaplaşma başladı: “Belki ben de felsefi bir soruya ilk cevap verebilecek adamım!” Bunu bir arkadaşımla tartışırken, bana “Ya sen kimsin, ne yapıyorsun? Bir kere, yazının başında söylediğin ‘Felsefede ilk filozof kimdir?’ sorusunu, içeriği yazarken unuttun!” dedi. Bu durumda, ilk filozofun kim olduğunu çok ciddi bir şekilde sorgulamaya başladım. Kendimi Thales yerine koyduğumda, birden bire “Felsefi bir düşünce, her an içimde canlanıyor” dedim. Ama hemen sonra da şunu fark ettim: Hayatımın derinliği, biraz da kafa karıştırıcı, neşelendirici ve bazen de rezil olma pahasına olan bir deneyim halini alıyordu.
Bir arkadaşım, Thales’i tam anlatırken, “Valla bana sorarsan, adam 2-3 mantıklı laf etmiş, şimdi herkes ondan felsefi düşünce üretme havasına girmiş. İnsanların hayatındaki suyu fark etmesi, bir filmin başındaki, ‘Aa, bir dakika! Benim buradan çıkmam gerekiyor!’ sahnesi gibi bir şey ya” dedi. Bunu duyduğumda gerçekten düşündüm. Belki de hayatımda en derin düşündüğüm anlardan biriydi.
Thales’e Yönelik Şüphecilik: “Su İle Başlayan Filozofluk?”
Thales’in “Her şey sudan gelir” görüşünü düşündüğümde, o zamanlar daha ilginç bir soruya da takıldım: Thales gerçekten filozof muydu, yoksa gündelik hayatın gözlemleriyle bir şeyler söylemeye çalışan, akıl ve bilimle pek ilgisi olmayan bir “özgür düşünür” müydü? İçimdeki felsefi şüphecilik arttı tabii. Bir yanda suyun hayatımızdaki önemini tartışan derin düşünür Thales, diğer yanda bir kafede içtiğim kahvenin sudan yapıldığını fark edince bile mutlaka her şeyin felsefi bir boyutu olduğunu düşünen ben!
Bunu arkadaşlarımla tartışırken, biri şu espriyi yapmıştı: “Abi, Thales suyu bulmuş da, sen hala ‘Su yok, acaba felsefi derinliğim var mı?’ diye düşünüyorsun.” O an kendimle dalga geçerek “Evet, ben de bazen suyun en derin hali olarak kendimi görüyorum” dedim. Ama tabii içimden geçirdiğim şeylerin sadece kafada dönüp durması çok daha anlamlıydı.
Felsefede İlk Filozof Kimdir? Cevap Sadece Thales Midir?
Tabii ki, felsefede bilinen ilk filozof kimdir sorusu daha birçok farklı kişiye de referans verebilir. Her ne kadar Thales, genellikle ilk filozof olarak kabul edilse de, aslında bu işin içinde de çok büyük bir kafa karışıklığı var. Pythagoras mesela, matematiksel düşünceleriyle daha sonra bu konuyu bambaşka bir yere çekmiştir. Ama hadi, “Felsefede bilinen ilk filozof kimdir?” sorusunun cevabını, Thales’e verelim diyelim. Nihayetinde, suyun hayatımızdaki önemini fark eden bir filozof var karşımızda ve bu durum beni derin düşüncelere sürüklüyor.
Thales’in Felsefi Mirası: Kendi Düşünceme Nasıl Etki Ediyor?
İzmir’de, her sokak köşesinde farklı düşüncelerle karşılaşıyorum. Bir sokak lambasının altında, bir çöp kutusunun yanında, hatta bazen kütüphanede en güzel felsefi kitapları okurken, Thales’in ve diğer eski filozofların bana öğrettiği tek şey, her zaman derin düşüncelerin ve pratik yaşamın birbirini nasıl etkileyebileceği. Ben de, otururken ya da kahvemi içerken bazen içimde derin bir sorgulama başlatıyorum. Hani “Ben de bir şeyler yapabilirim” düşüncesi. Ama Thales gibi, suyun içindeki derinliği görmek gerek.
Sonuç olarak, felsefede bilinen ilk filozof kimdir sorusuna vereceğimiz cevap, bir anlamda günlük yaşamın küçük sorularına nasıl bakmamız gerektiğiyle ilgilidir. Yani, bir filozof olmanın yolu bazen kafede bir kahve içerken, bazen de suyun içinde yüzmekten geçer. Ama fark etmemiz gereken en önemli şey, her sorunun cevabının ve her düşüncenin, içinde biraz komik bir taraf taşıyor olabileceğidir.